23-04-2017
Bitwa pod Kuryłówką – 7 maja 2017 r.

 

Obchody 72. Rocznicy Bitwy pod Kuryłówką.

          7 maja b.r. modlitwą za żołnierzy podziemia antykomunistycznego i ofiary pacyfikacji Kuryłówki dokonanej przez oddziały sowieckie rozpoczęto obchody 72. rocznicy bitwy pod Kuryłówką. Mszę w kościele parafialnym celebrował ojciec Władysław Lizuń.

            Podniosły charakter wspólnej modlitwy nadawała obecność asysty wojskowej wystawionej przez 3 Batalion Inżynieryjny z Niska, liczne poczty sztandarowe, oddział Kawalerii Ochotniczej z Wierzawic w barwach 20 Pułku Ułanów im. Króla Jana III Sobieskiego. Oprawę muzyczną zapewniła Orkiestra Dęta Gminnego Ośrodka Kultury w Kuryłówce.

Po mszy uczestnicy uroczystości udali się na plac przed świątynią gdzie złożono hołd ofiarom wojny, w tym zamordowanym przez żołnierzy NKWD mieszkańców Kuryłówki w dniu 6 i 8 maja 1945 roku.

„Niebo lało rzęsiste łzy”, gdy oddział kawalerii oddał salwę honorową, a delegacje rozpoczęły składanie wieńców pod tablicami upamiętniającymi ofiary wojny. Następnie delegacja Ministerstwa Obrony Narodowej z dyrektorem generalnym Bogdanem Ścibutem i majorem Jerzym Witkowskim–uczestnikiem bitwy pod Kuryłówką wraz z przedstawicielami miejscowego samorządu udała się na cmentarz, aby złożyć kwiaty i zapalić znicze na grobach: Józefa Zadzierskiego „Wołyniaka” i Janiny Przysiężniak „ Jagi”.

Dalsza część uroczystości odbyła się na placu przed strażnicą Ochotniczej Straży Pożarnej w Kuryłówce. Tu pan Tadeusz Halesiak Wójt Gminy Kuryłówka przedstawił powyższy rys historyczny bitwy i powitał uczestników obchodów rocznicowych w osobach:

– Posła na Sejm RP pana Mieczysława Miazgę,

– Dyrektora Generalnego Ministerstwa Obrony Narodowej  pana Bogdana Ścibuta wraz towarzyszącymi mu osobami,

– mjr. Jerzego Witkowskiego ps. „Puma” – Prezesa Związku Więźniów Politycznych Okresu Stalinowskiego, Oddział Beskid, uczestnika bitwy pod Kuryłów

– p. por. Henryka Atemborskiego ps. „Pancernik” – żołnierza Narodowych Sił Zbrojnych,

–  ppłk. Leszka Stępnia –Wojskowego Komendanta Uzupełnień w Nisku,

–  mjr. Bogusława Semprucha – z-cę Dowódcy, Szefa Sztabu Garnizonu w Nisku,

– pana Marka Śliża – Starostę Leżajskiego,

– pana Waldemara Szumnego – Przedstawiciela Marszałka Województwa Podkarpackiego,

– pana bryg. Józefa Kludysa –  z-cę Komendanta Powiatowego Państwowej Straży Pożarnej

  w Leżajsku,

– pana nadkomisarza Artura Wasiutę – z-cę Komendanta Powiatowego Policji w Leżajsku,

– pana Zbigniewa Markuta – Prezesa ŚZŻAK Koła Obwodu Nisko – Stalowa Wola,

– pana Marka Wróblewskiego – Prezesa Fundacji „KEDYW” z Jarosławia,

– pana Bogusława Ryznera – Prezesa Stowarzyszenia Miłośników Jarosławia,

– panią Agnieszkę Wyczarską – Sekretarza Miasta Leżajska,

– Poczet Sztandarowy Wojska Polskiego – 3 Batalionu Inżynieryjnego z Niska,

– Poczet Sztandarowy Szwadronu Kawalerii im. 3 Pułku Ułanów Śląskich z Biszczy,

– Poczet Sztandarowy ŚZŻAK Koła Obwodu Nisko-Stalowa Wola,

– Poczet Sztandarowy Ochotniczej Straży Pożarnej im. Józefa Szczęsnego w Kuryłówce,

– Poczet Sztandarowy Ochotniczej Straży Pożarnej w Brzyskiej Woli,

– Poczet Sztandarowy Ochotniczej Straży Pożarnej w Kulnie,

– Poczet Sztandarowy Publicznego Gimnazjum im. Franciszka Kyci w Kuryłówce,

– oraz licznie przybyłych prezesów stowarzyszeń historycznych, miłośników historii, sympatyków ziemi kuryłowskiej i przedstawicieli  organizacji młodzieżowych. 

Pan Jerzy Przysiężniak bratanek legendarnego dowódcy, kpt. Franciszka Przysiężnika w imieniu Stowarzyszenia „Partyzanci Ojca Jana” odznaczył Medalami bitwy pod Kuryłówką Tadeusza Halesiaka, Romana Szałajko oraz dwóch członków Grupy Rekonstrukcji Historycznej im. Wojciecha Lisa ps. „ Mściciel” z Mielca.

Po oficjalnych uroczystościach odbył się koncert rapera Tadeusza Polkowskiego – zespół Tadek. Po czym wszyscy uczestnicy udali się na gorącą strażacką grochówkę.

Organizatorzy: Wójt Gminy Kuryłówka, Związek Żołnierzy NSZ, Muzeum Ziemi Leżajskiej składają podziękowanie wszystkim uczestnikom rocznicowych obchodów, a szczególne słowa podziękowania kierujemy do:

–  Oddziału Kawalerii Ochotniczej z Wierzawic w barwach 20 Pułku Ułanów  im. Króla Jana

   III Sobieskiego,

– Grupie Rekonstrukcji Historycznej im. Wojciecha Lisa ps. „Mściciel” z Mielca,

– Szwadronowi Kawalerii im. 3 Pułku Ułanów Śląskich z Biszczy,

– Grupie Rekonstrukcji Historycznej „Wrzesień 39” z Jastkowic,

– Stowarzyszeniu Rekonstrukcji Historycznej „Partyzant” ze Stalowej Woli,

– Stowarzyszeniu Rekonstrukcji Historycznej „Rusal” z Mielca,

– Stowarzyszeniu Historycznemu „Prawda i Pamięć” z Mielca

– Związkowi Harcerstwa Rzeczpospolitej ze Stalowej Woli.

za nadanie odpowiedniej oprawy obchodom rocznicowym.

Ponadto w dniu 8 maja z Zespole Szkól w Kuryłówce odbyła się prelekcja nt. przebiegu bitwy pod Kuryłówką przeprowadzona przez pracownika naukowego IPN O/Rzeszów.  

                                                                                                                      R.Sz.

 

 

Bitwa pod Kuryłówką 6 maja 1945 r. – rys historyczny

 

Z wystąpienia Tadeusza Halesiaka, Wójta Gminy Kuryłówka wygłoszonego podczas Uroczystych obchodów 72 rocznicy w dniu 7 maja 2017 r.:

 

Pod koniec lipca 1944 roku oddziały Armii Czerwonej zajęły okolice Leżajska. NKWD i kontrwywiad wojskowy dokonywał aresztowań żołnierzy Armii Krajowej, Narodowej Organizacji Wojskowej i przedstawicieli Delegatury Rządu na Kraj.

Pomimo represji przystąpiono do odbudowy konspiracyjnych struktur organizacji niepodległościowych.

6 lutego 1945 roku Kazimierz Marecki ps. „Żmuda” wydał rozkaz o wznowieniu działalność Okręgu Rzeszowskiego Narodowego Zjednoczenia Wojskowego, przy którym powołano Komendę Oddziałów Leśnych. 3 maja 1945 roku w Ożannie nastąpiła koncentracja oddziałów Narodowej Organizacji Wojskowej. Wśród żołnierzy byli dezerterzy z 2 Samodzielnego Operacyjnego Batalionu Wojsk Wewnętrznych, którzy zbiegli z Lubaczowa. Święto rozpoczęto mszą, którą odprawił ojciec Bartłomiej Głowacki z klasztoru Bernardynów w Leżajsku. Uroczystość obserwowała licznie zgromadzona  ludność z okolicznych wsi.

Dezercja polskich żołnierzy z garnizonu lubaczowskiego wywołała  zdecydowaną reakcję dowództwa wojsk sowieckich. Utworzono zbiorczy pułk NKWD, który podjął  działania operacyjne już 1 maja 1945 roku, w tym samym czasie  po zakończeniu uroczystości  pierwszomajowych w Biłgoraju  do lasu zbiegł  kolejny  oddział Wojska Polskiego – 3 Samodzielny Operacyjny Batalion Wojsk Wewnętrznych. W dniu 5 maja do Kuryłówki przybył zwiad NKWD poszukujący zbiegłych  dezerterów. Podjazd Armii Czerwonej został ostrzelany poniżej kościoła  parafialnego w Kuryłówce, po tym incydencie zebrał się sztab oddziałów leśnych  celem omówienia dalszych działań. Wiadomym było, że Sowieci przyjdą w większej sile. Dowództwo miało dwa wyjścia: odejść za San lub podjąć walkę. Kapitan Franciszek Przysiężniak ps. „Marek”, pod wpływem silnej perswazji oficera politycznego Inspektoratu Rzeszowskiego Narodowego Zjednoczenia Wojskowego Tadeusza Kaczurby ps. „Tatar” postanowił  podjąć  walkę. Nazajutrz  6 maja 1945 roku około godziny szóstej  do wioski podeszły od strony Kulna pierwsze oddziały sowieckie, które starły się z patrolem z oddziału „Majki”. Wobec naporu wroga patrol wycofał się.

Na polecenie kapitana Franciszka Przysiężniaka, oddział Bronisława Gliniaka  „Radwana” zorganizował obronę w centrum Kuryłówki odpierając dwa ataki Sowietów. Do walki wprowadzono oddziały Stanisława Pelczara „Majki” i Franciszka Kazuba „Lisa”. O zwycięstwie polskich  oddziałów  zdecydował kontratak oddziału Józefa Zadzierskiego „Wołyniaka” na lewe skrzydło wojsk sowieckich. Walka w Kuryłówce trwała około 10 godzin.

            Bitwa pod Kuryłówką przez lata wymazana z historii należy do największych zwycięskich bojów żołnierzy podziemia antykomunistycznego z Sowietami w 1945 r. W walce pod Kuryłówką strona Sowiecka przyznała się do straty 11 zabitych, 15 zaginionych i 9 rannych. Według strony polskiej Sowieci stracili w bitwie od 50 do 70 zabitych. Straty własne to 7 zabitych  i 5 rannych. Niestety dostępne opracowania nie przytaczają nazwisk poległych polskich żołnierzy. Pierwszą ofiarą cywilną był Karol Kycia, który zginął w dniu bitwy tj. 6 maja. Po zakończonej bitwie oddziały Narodowego Zjednoczenia Woskowego odeszły za San, wioska pozostała osamotniona. Mając doświadczenie z lat okupacji większość mieszkańców opuściła zabudowania w obawie  przed akcją odwetową. W wiosce zostały kobiety, starcy oraz nieliczni mężczyźni, którzy przygotowali  według nich bezpieczne  schronienia.

W dniu  7 maja 1945 roku Sowieci swoich zabitych pozabierali z pola walki, w między czasie do wioski podchodziło coraz więcej czerwonoarmistów.

8 maja sowieckie NKWD  szczelnym kordonem otoczyło wieś. Żołnierze z rakietnicami i płonącymi pochodniami szli od domu do  dom od stodoły do stodoły paląc wszystko. Spaleniu uległo 229 budynków mieszkalnych i 503 budynki gospodarcze. Zginęło 9 mieszkańców znanych z imienia i nazwiska.

Zginęli  wówczas:

  1. Jerzy Buczko lat 48
  2. Mikołaj Bielak lat 65
  3. Stanisław Czapla lat 24
  4. Jan Czapla lat 64
  5. Franciszek Góral lat 65
  6. Jan Josse lat 74
  7. Michał Kostek lat 70
  8. Karol Kycia lat 25
  9. Julian Makara lat 38 i inni nieznani…

 

Uczcijmy minutą ciszy pamięć poległych w bitwie żołnierzy podziemia antykomunistycznego  i zabitych mieszkańców Kuryłówki.

Szanowni goście, uczestnicy dzisiejszej uroczystości. Jak wspomniałem przez lata milczano na temat bitwy pod Kuryłówką, która rozegrała się na tych polach w  dniu  6 maja 1945 roku. To wymowne milczenie przerwaliśmy w maju 2015 roku w 70. rocznicę Bitwy pod Kuryłówką. Dzisiejsze uroczystości organizujemy po raz trzeci i zapewniam, że będziemy  je obchodzić corocznie.

 

GALERIA: http://gokkurylowka.pl/galeria/galeria-2017/gallery/72-rocznica-bitwy-pod-kurylowka-2017/